Z historii Katedry...

Politechnika Gdańska założona została w 1904 roku i jest jedna z najstarszych w Polsce, autonomicznych uczelni państwowych i najstarszą Politechniką na obecnym terytorium Rzeczpospolitej – rys. 1. Obejmuje 9 wydziałów, na których studiuje około 27 tys. studentów i doktorantów, zatrudnia niemal 2500 tys. osób w tym około 1200 nauczycieli akademickich.

Pierwsza inauguracja w Uczelni odbyła się 6 października 1904 r. i uczestniczył w niej cesarz Wilhelm II, który uroczyście otworzył Królewsko-Pruską Wyższą Szkołę Techniczną w Gdańsku,  posiadającą wówczas 4 wydziały , w tym Wydział Budowy Okrętów i Maszyn Okrętowych, a w nim komórkę organizacyjną, która w swojej statutowej działalności miała prowadzenie kształcenia i badań naukowych w zakresie siłowni okrętowych. Była ona ulokowana w istniejącym do dzisiaj Laboratorium Maszynowym, które przetrwało zawieruchę wojenną w niemal nienaruszonym stanie. Losy Politechniki w Gdańsku były wówczas bardzo burzliwe, co miało swoje odzwierciedlenie w kolejnych jej restrukturyzacjach w czasie dynamicznie zmieniającej się sytuacji geopolitycznej. 
Po zakończeniu wojny Politechnika bardzo szybko się „pozbierała” i już 24 maja 1945   Dekretem Rady Ministrów została ponownie powołana, pod dzisiejsza swoją nazwą, z czteroma Wydziałami: Budownictwa Lądowego, Budowy Okrętów, Chemiczny i Mechaniczno-Elektryczny – rys. 2. Warto w tym miejscu nadmienić, że ogromny wkład w odbudowę Wydziału Okrętowego wnieśli przedwojenni oficerowie marynarki wojennej, którym w tamtych czasach 

Rys. 1. Widok na kampus Politechniki Gdańskiej: a) stan z 1904 r.,  b) stan obecny – widok z lotu ptaka, c) wizualizacja według projektu aktualnie przeprowadzanej przebudowy 
[www.pg.gda.pl; www.trójmiasto.pl; www.danzig-online.pl]. 

Rys. 2. Widok na Gmach Główny Politechniki Gdańskiej bezpośrednio po wyzwoleniu Gdańska,  w marcu 1945 r.
[www.pg.gda.pl].
 

Rys. 3. Fragment schematu organizacyjnego Politechniki Gdańskiej w pierwszych latach powojennych 

powierzano bardzo odpowiedzialne funkcje kierownicze – rys. 3. I tak pierwszym dziekanem Wydziału Budowy Okrętów był kmdr inż. Aleksander Rylke, natomiast Katedrą Zastosowania i Użytkowania Maszyn Okrętowych kierował kmdr inż. Hilary Sipowicz. W kolejnych etapach odbudowy i dalszego rozwoju Wydziału powołano Katedrę Siłowni Okrętowych, której pierwszym kierownikiem został ówczesny z-ca prof. mgr inż. Janusz Staliński. Postać niezwykle zasłużona dla Politechniki Gdańskiej . Prof. J. Staliński trzykrotnie pełnił obowiązki kierownika Katedry Siłowni Okrętowych, najdłużej w jej powojennej historii, w latach: 1952-1957, 1960-1977, 1983-1985. Co ciekawe, miał również za sobą przeszłość wojskową, w Polskiej Marynarce Wojennej. Był absolwentem Wydziału Technicznego Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu z 1937 r., którą ukończył z pierwszą lokatą (rys. 4), a następnie pełnił obowiązki II oficera mechanika na ORP „Błyskawica”. Był absolwentem Politechniki Gdańskiej pierwszego powojennego rocznika, gdzie w 1949 r. uzyskał dyplom magistra inżyniera na Wydziale Budowy Okrętów, z którym związał całe swoje życie zawodowe po zakończeniu wojny. Prof. J. Staliński prowadził badania naukowe w czterech zasadniczych obszarach:
•    odtwarzania dokumentacji techniczno-ruchowej statków przejętych i ocalałych po wojnie;
•    projektowania statków morskich na zamówienia przemysłu okrętowego i Marynarki Wojennej;
•    projektowania komór dekompresyjnych dla Marynarki Wojennej;
•    pomiarów eksploatacyjno-energetyczne siłowni statków śródlądowych i morskich.
Jest autorem dwóch monografii, obecnie już białych kruków, doskonale znanych wielu pokoleniom absolwentów wydziałów okrętowych, nie tylko Politechniki Gdańskiej, a mianowicie „Siłownie Okrętowe”, wydanej w 1955 r. oraz „Teoria Okrętu” – wydanej w 1961 r.
 

Rys. 4. Świadectwo bosmana podchorążego Janusza Stalińskiego, absolwenta WT SPMW z 1937 r. [5]

Kolejnym kierownikiem Katedry Siłowni Okrętowych, w latach 1957-1960, był prof. inż. Hilary Sipowicz. Absolwent Wydziału Mechanicznego Instytutu Politechnicznego w Petersburgu z 1915 r. Powołany do służby w Rosyjskiej Marynarce Wojennej pływał w okresie I wojny światowej, jako oficer mechanik na okrętach podwodnych. Po powrocie do kraju w 1919 roku pełnił szereg odpowiedzialnych funkcji jako oficer służby czynnej w Polskiej Marynarce Wojennej m.in. przy nadzorze technicznym okrętów budowanych za granicą [8,10]. Następnie działał jako organizator, dyrektor i wykładowca Wydziału Technicznego Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu (1932-1939). Warto w tym miejscu podkreślić, że był nauczycielem prof. J. Stalińskiego, który studiował w tym czasie w toruńskiej Alma Mater. 
W latach okupacji prof. H. Sipowicz organizował tajne nauczanie na Politechnice Warszawskiej, gdzie prowadził cykl wykładów z budowy okrętów. Bezpośrednio po zakończeniu wojny, w stopniu komandora pełnił obowiązki głównego mechanika Floty Marynarki Wojennej, natomiast w latach 1945-1946 aktywnie uczestniczył w reaktywowaniu Wyższej Szkoły Oficerskiej Marynarki Wojennej w Gdyni. Jednocześnie współorganizował powojenną działalność Wydziału Budowy Okrętów Politechniki Gdańskiej.
Przez całe życie zawodowe prof. H. Sipowicz prowadził badania naukowe w zakresie projektowania i eksploatacji kotłów i maszyn parowych. Zrealizował wiele projektów inżynierskich i badawczych, które zostały wdrożone w siłowniach okrętowych różnego rodzaju okrętów wojennych, a także statków towarowych z napędem parowym.
W gronie nauczycieli pełniących obowiązki kierownika Katedry Siłowni Okrętowych znajduje się również doc. dr inż. Przemysław Urbański. Funkcję tę sprawował dwukrotnie: w latach 1977-1981 oraz 1985-1989. Jako świeżo upieczony absolwent Wydziału Budowy Okrętów Politechniki Gdańskiej z 1951 r. rozpoczął pracę w Morskim Instytucie Technicznym (późniejszym Instytucie Morskim). W 1953 roku przeszedł do Politechniki Gdańskiej, gdzie pracował nieprzerwanie w Katedrze Siłowni Okrętowych Wydziału Budowy Okrętów , aż do przejścia na emeryturę w 1996 roku.  W latach 1970-1972 pracował w charakterze profesora na Uniwersytecie Technicznym w Basrah (Irak), a w latach 1981-1983  – na Uniwersytecie w Port Harcourt (Nigeria). Doc. P. Urbański prowadził badania eksploatacyjne maszyn i układów napędowych statków śródlądowych, pełnomorskich i okrętów wojennych, ze szczególnym uwzględnieniem układów turboparowych. Zajmował się również projektowaniem maszyn i urządzeń okrętowych, np. obiegów cieplnych turbin, wdrażając metody komputerowe, jak również projektowaniem statków towarowych dla stref arktycznych. Jest autorem znakomitych monografii z zakresu siłowni okrętowych: „Dwa wieki napędu mechanicznego statków” (1995) oraz „Pędniki okrętowe – historia i rozwój” (2001). 
Następcą doc. P. Urbańskiego na stanowisku kierownika Katedry Siłowni Okrętowych był prof. dr inż. Władysław Wojnowski, absolwent Wydziału Budowy Okrętów Politechniki Gdańskiej z 1952 r., pełniąc tę funkcję w latach 1989-1992. Swoją pracę dydaktyczną rozpoczął już w 1940 r. jako młody, niespełna 18 letni nauczyciel w wiejskiej Szkole Podstawowej w powiecie Lida, a zakończył w 1992 r. jako profesor Akademii Marynarki Wojennej i Politechniki Gdańskiej. Działalność dydaktyczna profesora obejmowała 52 lata, z czego 35 lat w Akademii Marynarki Wojennej oraz 16 lat w Politechnice Gdańskiej, w tym 6 lat w obu uczelniach równocześnie. Pełnił szereg funkcji organizacyjnych w WSMW m.in. Szefa Oddziału Naukowego, Szefa Katedry Siłowni Okrętowych - 14 lat, Szefa Instytutu Konstrukcji i Napędów Okrętowych - 8 lat, Dziekana Wydziału Mechaniczno-Elektrycznego - 14 lat. Prof. W. Wojnowski miał wyjątkową umiejętność pracy w zespole. Kierowane przez niego zespoły badawcze realizowały wiele projektów o kluczowym znaczeniu dla rozwoju marynarki wojennej, jak również przemysłu okrętowego, w tym m.in.:
•    system automatycznego sterowania siłownią okrętową i okrętem oraz zdalne sterowanie bezzałogowymi okrętami wojennymi,
•    miniaturowe  pojazdy podwodne przeznaczone dla transportu płetwonurków,
•    prototypowa jednostka typu bocznościan,
•    energooszczędne siłownie statków dla Polskich Linii Oceanicznych,
•    komputerowe metody projektowania napędów okrętowych. 
Prace te zostały wielokrotnie wyróżnione, m.in.: nagrodami Sekretarza Naukowego PAN w 1972  i 1976 r., wpisem do Honorowej Księgi Czynów i Osiągnięć Roku  Nauki Polskiej w 1973 r., zespołową Nagrodą Państwową I stopnia oraz Nagrodą zespołową III stopnia Ministra Obrony Narodowej.
Prof. W. Wojnowski jest autorem 3 częściowej monografii „Okrętowe siłownie spalinowe” (1998-2002), w której w sposób kompleksowy zaprezentowane zostały wiadomości ogólne związane z projektowaniem i pracą maszyn i urządzeń siłowni okrętowej. 
Funkcję kierownika Katedry Siłowni Okrętowych pełnił również prof. dr inż. Alfred Brandowski – lata 1993-1999, absolwent Wydziału Budowy Okrętów Politechniki Gdańskiej z 1952 r. (studia inżynierskie) i z 1957 r. (studia magisterskie). Jako pracownik Stoczni Gdańskiej, w latach 1952-1955 oraz Centralnego Biura Konstrukcji Okrętowych Nr 1, w latach 1957-1964 zdobył bezcenne doświadczenia zawodowe, bardzo przydatne w późniejszej pracy dydaktyczno-naukowej, nie tylko w Politechnice Gdańskiej, ale również na uczelniach morskich: w Wyższej Szkole Marynarki Wojennej (1950-1969) oraz w Wyższej Szkole Morskiej w Gdyni (1973-1981). Prof. A. Brandowski specjalizował się w zagadnieniach związanych z bezpieczeństwem systemów technicznych. Prowadził badania naukowe w zakresie:
•    inżynierii bezpieczeństwa systemów socjotechnicznych oraz ich aplikacji, szczególnie w okrętownictwie,
•    modelowania ryzyka statków morskich,
•    analiz bezpieczeństwa statków morskich,
•    modelowania procesów zużywania się obiektów technicznych siłowni okrętowej.
Następną osobą na stanowisku kierownika Katedry Siłowni Okrętowych był prof. dr hab. inż. Jerzy Girtler, kmdr w stanie spoczynku. Funkcję tę sprawował nieprzerwanie przez ponad 12 lat, przejmując obowiązki w lutym 2000 roku od prof. A. Brandowskiego i przekazując je w lipcu 2012 roku prof. Zbigniewowi Korczewskiemu.